บทที่ 1

การเรียนรู้ด้วยตนเอง

           การเรียนรู้ด้วยตนเองเป็นกระบวนการเรียนรู้ที่ผู้เรียนรู้เริ่มการเรียนรู้ด้วยตนเอง ตามความสนใจ ความต้องการและความถนัด มีเป้าหมาย รู้จักแสวงหาแหล่งทรัพยากรของการเรียนรู้ เลือกวิธีการเรียนรู้ จนถึงการประเมินความก้าวหน้าของการเรียนรู้ของตนเอง โดยจะดำเนินการด้วยตนเองหรือร่วมมือช่วยเหลือกับผู้อื่น หรือไม่ก็ได้ ทุกวันนี้คนส่วนใหญ่แสวงหาการศึกษาระดับที่สูงขึ้น จำเป็นต้องรู้วิธี วินิจฉัยความต้องการในการเรียนของตนเอง สามารถกำหนดเป้ามายในการเรียนรู้ของตนเอง สามารถ ระบุแหล่งความรู้ที่ต้องการและวางแผนการใช้ยุทธวิธี สื่อการเรียน และแหล่งความรู้เหล่านั้น หรือแม้แต่ ประเมินและตรวจสอบความถูกต้องของผลการเรียนรู้ของตนเองมาตรฐานการเรียนรู้สามารถวิเคราะห์   เห็นความสำคัญ และปฏิบัติการแสวงหาความรู้จากการอ่าน ฟัง และสรุปได้ถูกต้องตามหลักวิชาการในเรื่องดังนี้   

เรื่องที่ 1 ความหมาย และความสำคัญ ของการเรียนรู้ด้วยตนเอง

1. การเรียนรู้โดยบังเอิญ การเรียนรู้แบบนี้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ มิได้เกิดจากความตั้งใจ 

2. การเรียนรู้ด้วยตนเองเป็นการเรียนรู้ด้วยความตั้งใจของผู้เรียน ซึ่งมีความปรารถนาจะรู้ใน เรื่องนั้น ผู้เรียนจึงคิดหาวิธีการเรียนด้วยวิธีการต่าง ๆ หลังจากนั้นจะมีการประเมินผลการเรียนรู้ด้วยตนเองจะเป็นรูปแบบการเรียนรู้ที่ทวีความสำคัญในโลกยุคโลกาภิวัตน์  บุคคลซึ่งสามารถปรับตนเองให้ตามทันความก้าวหน้าของโลกโดยใช้สื่ออุปกรณ์ยุคใหม่ได้ จะทำให้เป็นคนที่มีคุณค่าและประสบ ความสำเร็จได้อย่างดี 

3. การเรียนรู้โดยกลุ่ม การเรียนรู้ปแบบนี้เกิดจากการที่ผู้เรียนรู้วมกลุ่มกันแล้วเชิญผู้ทรงคุณวุฒิมาบรรยายให้กับ สมาชิกทำให้สมาชิกมีความรู้เรื่องที่วิทยากรพูด 

4. การเรียนรู้จากสถาบันการศึกษา เป็นการเรียนแบบเป็นทางการมีหลักสูตร การประเมินผล มี ระเบียบการเข้าศึกษาที่ชัดเจนผู้เรียนต้องปฏิบัติตามกฎระเบียบที่กำหนด เมื่อปฏิบัติครบถ้วนตามเกณฑ์ที่กำหนดก็จะได้รับปริญญา หรือประกาศนียบัตร จากสถานการณ์การเรียนรู้ดังกล่าวจะเห็นได้ว่า การเรียนรู้อาจเกิดได้หลายวิธี และการเรียนรู้นั้น ไม่จำเป็นต้องเกิดขึ้นในสถาบันการศึกษาเสมอไป การเรียนรู้อาจเกิดขึ้นได้จากการเรียนรู้ด้วยตนเองหรือจากการเรียนโดยกลุ่มก็ได้ และการที่บุคคลมีความตระหนักเรียนรู้อยู่ภายในจิตสำนึกของ บุคคลนั้น การเรียนรู้ด้วยตนเองจึงเป็นตัวอย่างของการเรียนรู้ใน ลักษณะที่เป็นการเรียนรู้ ที่ทำให้เกิดการเรียนรู้ตลอดชีวิต ซึ่งมีความสำคัญสอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงของโลกปัจจุบัน และสนับสนุนสภาพ “สังคมแห่งการเรียนรู้” ได้เป็นอย่างดี

เรื่องที่ 2 การกำหนดเป้าหมาย และการวางแผนการเรียนรู้ด้วยตนเอง 

กระบวนการในการเรียนรู้ด้วยตนเอง ความรับผิดชอบในการเรียนรู้ด้วยตนเองของผู้เรียนเป็นสิ่งสำคัญที่จะนำผู้เรียนไปสู่การเรียนรู้ด้วยตนเอง เพราะความรับผิดชอบในการเรียนรู้ด้วยตนเองนั้น หมายถึง การที่ผู้เรียนควบคุมเนื้อหา กระบวนการู้องค์ประกอบของสภาพแวดล้อมในการเรียนรู้ของ ตนเอง ได้แก่     การวางแผนการเรียนของตนเอง โดยอาศัย   แหล่งทรัพยากรทางความรู้ต่าง ๆ ที่จะช่วยนำ แผนสู่การปฏิบัติ      แต่ภายใต้ความรับผิดชอบของผู้เรียน ผู้เรียนรู้ด้วยตนเองต้องเตรียมการวางแผนการเรียนรู้ของตน และเลือกสิ่งที่จะเรียนจากทางเลือกที่กำหนดไว้รวมทั้ง วางโครงสร้างของแผนการเรียนรู้ ของตนอีกด้วย ในการวางแผนการเรียนรู้ผู้เรียนต้องสามารถปฏิบัติงานที่กำหนด วินิจฉัยความช่วยเหลือที่ต้องการและทำให้ได้ความ  ช่วยเหลือนั้น สามารถเลือกแหล่งความรู้วิเคราะห์  และวางแผนการการเรียนทั้งหมด รวมทั้งประเมินความ  ก้าวหน้าในการเรียนของตน

เรื่องที่ 3 ทักษะพื้นฐานทางการศึกษาหาความรู้ ทักษะการแก้ปัญหา และเทคนิคการเรียนรู้ด้วยตนเอง

การฟัง เป็นการรับรู้ความหมายจากเสียงที่ได้ยิน เป็นการรับสารทางหูการได้ยินเป็นการเริ่มต้น     ของการฟังและเป็นเพียงการกระทบกันของเสียงกับประสาทตามปกติจึงเป็นการใช้ความสามารถทาง ร่างกายโดยตรง ส่วนการฟังเป็นกระบวนการทํางานของสมองอีกหลายขั้นตอนต่อเนื่องจากการได้ยิน เป็นความสามารถที่จะได้รับรู้สิ่งที่ได้ยิน ตีความและจับความสิ่งที่รับรู้นั้นเข้าใจและจดจําไว้ ซึ่งเป็น ความสามารถทางสติปัญญา

การพูด เป็นพฤติกรรมการสื่อสารที่ใช้กันแพร่หลายทั่วไป ผู้พูดสามารถใช้ทั้งวจนะภาษา และอวัจนะภาษาในการส่งสารติดต่อไปยังผู้ฟังได้ชัดเจนและรวดเร็วการพูด หมายถึง การสื่อความหมาย ของมนุษย์โดยการใช้เสียง และกิริยาท่าทางเป็นเครื่องถ่ายทอดความรู้ความคิด และความรู้สึกจากผู้พูด ไปสู่ผู้ฟัง

การอ่าน เป็นพฤติกรรมการรับสารที่สำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าการฟัง ปัจจุบันมีผู้รู้นักวิชาการ และนักเขียนนําเสนอความรู้ข้อมูลข่าวสารและงานสร้างสรรค์ ตีพิมพ์ ในหนังสือและสิ่งพิมพ์อื่น ๆ มาก นอกจากนี้แล้วข่าวสารสำคัญ ๆ หลังจากนําเสนอด้วยการพูด หรืออ่านให้ฟังผ่านสื่อต่าง ๆ ส่วนใหญ่จะ ตีพิมพ์รักษาไว้เป็นหลักฐานแก่ผู้อ่านในชั้นหลัง ๆความสามารถในการอ่านจึงสำคัญและจําเป็นยิ่งต่อการเป็นพลเมืองที่มีคุณภาพในสังคมปัจจุบัน

การเขียน เป็นการถ่ายทอดความรู้สึกนึกคิดและความต้องการของบุคคลออกมาเป็นสัญลักษณ์ คือ ตัวอักษรเพื่อสื่อความหมายให้ผู้อื่นเข้าใจจากความข้างต้น ทำให้มองเห็นความหมายของการเขียนว่า มีความจําเป็นอย่างยิ่งต้อการสื่อสารในชีวิตประจำวัน เช่น นักเรียน ใช้การเขียนบันทึกความรู้ ทำแบบฝึกหัดและตอบข้อสอบบุคคลทั่วไป ใช้การเขียนจดหมาย ทำสัญญา พินัยกรรมและค้ำประกัน เป็นต้น พ่อค้า ใช้การเขียนเพื่อโฆษณาสินค้า ทำบัญชีใบสั่งของ ทำใบเสร็จรับเงิน แพทย์ ใช้บันทึกประวัติ คนไข้เขียนใบสั่งยาและอื่น ๆ เป็นต้น

เรื่องที่ 4 ปัจจัยที่ทำให้การเรียนรู้ด้วยตนเองประสบความสำเร็จ

1. การเป็ดโอกาสต่อการเรียนรู้ได้แก่ การมีความสนใจในการเรียนรู้มากกว่าผู้อื่น มีความพึง พอใจกับความคิดริเริ่มของบุคคล มีความรักในการเรียนรู้และความคาดหวังว่าจะเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง แหล่งความรู้มีความดึงดูดใจ มีความอดทนต่อการค้นหาคําตอบในสิ่งที่สงสัย มีความสามารถในการ ยอมรับและใช้ประโยชน์จากคําวิจารณ์ได้ การนําความสามารถด้านสติปัญญามาใช้ได้ มีความรับผิดชอบ ต่อการเรียนรู้ของตนเอง 

2. มีอัตมโนทัศน์ในด้านของการเป็นผู้เรียนที่มีประสิทธิภาพ ได้แก่ การมีความมั่นใจในการ เรียนรู้ด้วยตนเองความสามารถจัดเวลาในการเรียนรู้ได้ มีระเบียบวินัยต่อตนเองมีความรู้ในด้านความ จําเป็นในการเรียนรู้ และแหล่งทรัพยากรการเรียนรู้ มีความคิดเห็นต่อตนเองว่าเป็นผู้ที่มีความอยากรู้อยากเห็น 

3. การมีความคิดริเริ่มและเรียนรู้ด้วยตนเอง ได้แก่ ความสามารถติดตามปัญหายาก ๆ ได้อย่าง คล่องแคล่ว ความปรารถนาต่อการเรียนรู้อยู่เสมอ ชื่นชอบต่อการมีส่วนร่วมในการจัดประสบการณ์การ เรียนรู้ มีความเชื่อมั่นในความสามารถที่จะทํางานด้วยตนเองได้ดี ชื่นชอบในการเรียนรู้ มีความพอใจกับ ทักษะการอ่าน การทําความเข้าใจ มีความรู้เกี่ยวกับแหล่งความรู้ต่าง ๆ มีความสามารถในการวางแผนการ ทํางานของตนเองได้ และมีความคิดริเริ่มในเรื่องการเริ่มต้นโครงการใหม่ ๆ 

4. การมีความรับผิดชอบต่อการเรียนรู้ของตน ได้แก่ การมีทัศนะต่อตนเองในด้านสติปัญญาอยู่        ในระดับปานกลางหรือสูงกว่า ยินดีต่อการศึกษาในเรื่องที่ยาก ๆ ในขอบเขตที่ตนสนใจ มีความเชื่อมั่นต่อ หน้าที่ในการสํารวจตรวจสอบเกี่ยวกับการศึกษา ชื่นชอบที่จะมีบทบาทในการจัดประสบการณ์การเรียนรู้     ด้วยตนเอง มีความเชื่อมั่นต่อหน้าที่ในการสํารวจตรวจสอบเกี่ยวกับการศึกษา ชื่นชอบที่จะมีบทบาทใน การจัดประสบการณ์การเรียนรู้ด้วยตนเอง มีความรับผิดชอบต่อการเรียนรู้ของตนเอง และมี ความสามารถในการตัดสินความก้าวหน้าในการเรียนรู้ของตนเองได้ 

5. รักการเรียนรู้ได้แก่ มีความชื่นชมในการเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ อยู่เสมอ มีความปรารถนาอย่างแรง     กล้าในการเรียนรู้ มีความสนุกสนานกับการสืบสวนหาความจริง 

6. ความคิดสร้างสรรค์ได้แก่ มีความคิดที่จะทำสิ่งต่าง ๆ ได้ดี สามารถคิดค้นวิธีการ แปลก ๆ ใหม่ ๆ และความสามารถที่จะคิดวิธีต่าง ๆ ได้มากมายหลายวิธีสำหรับเรื่องนั้น ๆ 

7. การมองอนาคตในแง่ดี ได้แก่ การมีความเข้าใจตนเองว่าเป็นผู้ที่มีการเรียนรู้ตลอดชีวิต มีความสนุกสนานในการคิดถึงเรื่องในอนาคต มีแนวโน้มในการมองปัญหาว่าเป็นสิ่งท้าทายไม่ใช้สัญญาณ ให้หยุดกระทำ 

8. ความสามารถในการใช้ทักษะทางการศึกษาหาความรู้และทักษะการแก้ปัญหา คือ มีความสามารถใช้ทักษะพื้นฐานในการศึกษา ได้แก่ ทักษะการฟัง อ่าน เขียนและจำ มีทักษะในการ แก้ปัญหา