บทที่ 2

 การใช้แหล่งเรียนรู้

          ปัจจุบันมีความรู้ใหม่เกิดขึ้นตลอดเวลา มนุษย์จึงจำเป็นต้องเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ ที่เกิดขึ้นเพื่อให้สามารถปรับตัว และดำรงชีวิตได้อย่างมีความสุข โดยเฉพาะการเรียนรู้จากสิ่งแวดล้อมไนขุมชน จะเป็นแหล่งให้ความรู้ และประสบการณ์ที่เอื้อต่อการเรียนรู้

 

เรื่องที่ 1 ความหมาย ความสำคัญของแหล่งเรียนรู้

ความหมายของแหล่งเรียนรู้หมายถึง สถานที่ แหล่งข่าวสารข้อมูล สารสนเทศ แหล่งความรู้ทางวิทยาการ ภูมิปัญญาซาวบ้าน และประสบการณ์ ที่สนับสนุนส่งเสริม ให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ความสำคัญของแหล่งเรียนรู้

แหล่งเรียนรู้มีความสำคัญ ตังต่อไปนี้

1. เป็นแหล่งที่มีสาระเนื้อหา ที่เป็นข้อมูลความรู้ ให้มนุษย์เกิดโลกทัศน์ที่กว้างไกล

2. เป็นสื่อการเรียนรู้สมัยใหม่ ที่ให้ทั้งสาระ ความรู้ ก่อให้เกิดทักษะ และช่วยให้

เกิดการเรียนรู้ได้เร็วมากยิ่งขึ้น

3. เป็นแหล่งช่วยเสริมการเรียนรู้ของการศึกษาประเภทต่าง ๆ ทั้งการศึกษาในระบบ การศึกษานอกระบบ และการศึกษาตามอัธยาศัย

4. เป็นแหล่งการเรียนรู้ตลอดชีวิต ที่บุคคลทุกเพศ ทุกวัย ทุกระดับความรู้ สามารถเรียนรู้ได้ด้วยตนเองตลอดเวลาเป็นอยู่ตามธรรมชาติ ของสัตว์ เป็นต้น

6. เป็นแหล่งที่มนุษย์สามารถเข้าไปปฏิสัมพันธ์ ให้เกิดประสบการณ์ตรงมือปฏิบัติได้จริง เข่น การประดิษฐ์เครื่องใช้ต่าง ๆ การซ่อมเครื่องยนต์ เป็นต้น ช่วยให้เกิตการสนใจ ความใฝ่รู้

7. เป็นแหล่งที่มนุษย์สามารถเข้าไปปฏิสัมพันธ์ ให้เกิดความรู้เกี่ยวกับสิ่งใหม่ ๆ ที่ได้รับการคิดค้นขึ้น และยังไม่มีของจริงให้เห็น เข่น การดูภาพยนตร์ วีดิทัศน์อื่น ๆ ในเรื่องเกี่ยวกับการประดิษฐ์คิดค้นสิ่งต่าง ๆ ขึ้นมาใหม่

8. เป็นแหล่งส่งเสริมความสัมพันธ์อันตี ระหว่างคนในท้องถิ่นกับผู้ศึกษา ในการทำกิจกรรมร่วมกัน ช่วยสร้างความรู้สึกว่าเป็นส่วนหนึ่งของการมีส่วนร่วม เกิดความตระหนัก และเห็นคุณค่าของแหล่งเรียนรู้

9. เป็นสิ่งที่ช่วยเปลี่ยนทัศนคติ ค่านิยม ให้เกิดการยอมรับสิ่งใหม่ แนวความคิดใหม่เกิดจินตนาการ และความคิดสร้างสรรค์กับผู้เรียน

10. เป็นการประหยัดเงินของผู้เรียน หากใช้แหล่งเรียนรู้ของชุมชนให้เกิดประโยชน์สูงสุด

ประเภทของแหล่งเรียนรู้

1. ประเภทของแหล่งเรียนรู้ แบ่งตามลักษณะกายภาพและวัตถุประสงค์ เป็น 5 กลุ่ม

ตังนี้

1) กลุ่มบริการข้อมูล ไต้แก่ ห้องสมุต อุทยานวิทยาศาสตร์ ศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษา ศูนย์การเรียน สถานประกอบการ

2) กลุ่มงานศิลปวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ ได้แก่ พิพิธภัณฑ์ อุทยานประวัติศาสตร์อนุสรณ์สถาน อนุสาวรีย์ ศูนย์วัฒนธรรม หอศิลป์ ศาสนสถาน

3) กลุ่มข้อมูลท้องถิ่น ไต้แก่ ภูมิปัญญา ปราชญ์ชาวบ้าน สื่อพื้นบ้าน แหล่งท่องเที่ยว

4) กลุ่มสื่อ ได้แก่ วิทยุ วิทยุขุมขน หอกระจายเสียง โทรทัศน์ใด้

5) กลุ่มสันทนาการ ใด้เก่ ศูนย์กีฬา สวนสาธารณะ สวนฤกษคาสตร์ศูนย์นันทนาการ

2. ประเกทของแหส่งเรียนรู้ จำแนกตามลักษณะ มี 6 ประเภท ดังนี้

1) แหล่งเรียนรู้ประเภทบุคคล หมายถึง บุคคลที่มีความรู้ ความสมารถ ในด้านต่าง ๆ ที่สามารถถ่ายทอดความรู้ ที่ตนมีอยู่ให้ผู้สนใจ หรือผู้ต้องการเรียนรู้ ได้แก่ บุคคลที่มีทักษะ ความเชี่ยวชาญในสาขาวิชาชีพต่าง ๆ รวมทั้งรู้อาวุโส ที่มีประสบการณ์ พัฒนาเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่น ปราชญ์ขาวบ้าน ภูมิปัญญาชาวบ้าน และภูมิปัญญาไทย

2) แหล่งเรียนรู้ประเภทธรรมชาติ หมายถึง สิ่งต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ และให้ประโยชน์ต่อมนุษย์ เช่น ดิน น้ำ อากาศ พืช สัตว์ ป่าไม้ แร่ธาตุ เป็นตัน แหล่งเรียนรู้ประเภทนี้ เช่น อุทยาน วนอุทยาน เขตรักษาพันธ์สัตว์ป่า สวนพฤกษศาสตร์ ศูนย์ศึกษาธรรมชาติเป็นต้น

3) แหล่งเรียนรู้ประเภทวัตถุและสกานที่ หมายถึง อาศาร สิ่งก่อสร้าง วัสตุอุปกรณ์และ สิ่งต่าง ๆ เช่น ห้องสมุด ศาสนสถาน ศูนย์การเรียน พิพิธภัณฑ์ สถานประกอบการ ตลาด นิทรรศการ สถานที่ทางประวัติศาสตร์ เป็นต้น

4) แหล่งเรียนรู้ประเภหสื่อ ทมายถึง สิ่งที่ติดต่อให้ถึงกัน หรือชักนำให้รู้จักกัน

ทำหน้าที่เป็นสื่อกลางการถ่ายทอดเนื้อหา ความรู้ ทักษะและเจตติ ไปสู่ทุกพื้นที่ของโลกอย่างทั่วถึง และต่อเนื่อง ทั้งสื่อสิ่งพิมพ์ และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ ที่มีทั้งภาพและเสียง

5) แหล่งเรียนรู้ประเภทเทคนิค สิ่งประดิษฐ์คิดคัน หมายถึง สิ่งที่แสดงถึงความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี และนวัตกรรมด้านต่าง ๆ ซึ่งเย็นสิ่งประดิษฐ์คิดคัน หรือทำการพัฒนาปรับปรุง ช่วยให้มนุษย์เรียนรู้ถึงความก้าวหน้า เกิดจินตนาการ แรงบันตาลใจในการสร้างสรรค์ทั้งความคิด และสิ่งประดิษฐ์ต่าง ๆ

6) แหล่งเรียนรู้ประเภทกิจกรรม หมายถึง การปฏิบัติการด้านวัฒธรรม ประเพณีต่าง ๆ การปฏิบัติงานของหน่วยราชการ ตลอดจนความเคลื่อนไหว เพื่อแก้ปัญหา และปรับปรุงพัฒนาสภาพต่าง ๆ ในท้องถิ่น การเข้าไปมีส่วนร่วมในกิจกรรมต่าง ๆ เหล่านี้ จะทำให้เกิดการเรียนรู้ที่เป็นรูปธรรม เช่น ประเพณีงานทอดกฐิน งานบุญ การรณรงค์ป้องกันยาเสพติด ประชาธิปไตย การรณรงค์ความปลอดภัยของเด็กและสตรีการส่งเสริมการเลือกตั้งตามระอบในห้องถิ่น เป็นต้น

7. ควรจดบันทึก เก็บรวบรวมข้อมูล สื่อการเรียนรู้ แล้วนำมาจัดหมวดหมู่อย่างเป็นระบบ

8.ควรสรุปองศ์ความรู้ ที่ได้จากการเรียนรู้ในเหล่งเรียนรู้ และประเมินตนเองว่าตรงกับวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้หรือไม่

ประโยชน์ของแหล่งเรียนรู้

การเรียนการสอนโตยใช้เหล่งเรียนรู้ มีประโยชน์หลายต้าน ตังนี้

1. เป็นเหล่งรวมขององค์ความรู้อันหลากหลาย พร้อมจะให้ผู้เรียนเข้าไปศึกษาคันคว้าด้วยกระบวนการจัตการเรียนรู้ ที่เตกต่างกันของแต่ละบุคคล และเป็นการส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตทำให้คนในชุมขนมีส่วนร่วมขัดการศึกษาแก่บุตรหลานของตน

2.เป็นแหล่งเชื่อมโยงให้สถานศึกษา และชุมชนมีความสัมพันธ์และใกล้ชิดกัน

3. เป็นแหล่งเรียนรู้ที่ทำให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้อย่างมีความสุข เกิดความสนุกสนาน และมีความสนใจที่จะเรียน ไม่เกิดความเบื่อหน่าย

4. ทำให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้จากการได้คิด ได้ปฏิบัติ ละสร้างความรู้ด้วยตนเองขณะเดียวกัน ก็สามารถข้าร่วมกิจกรรมและทำงานร่วมกับผู้อื่นได้

5. ทำให้ผู้เรียนได้รับการปลูกฝังให้รู้จัก และรักท้องถิ่นของตนเอง มองเห็นคุณค่าและตระหนักถึงปัญหาในชุมชนของตน พร้อมที่จะเป็นสมาชิกที่ดีของชุมชนทั้งในปัจจุบันและอนาคตบทบาทหน้าที่และการบริการของแหล่งเรียนรู้

บทบาทและหน้าที่ของห้องสมุด

ห้องสมุดประชาชน มีบทบาทหน้าที่และบริการ ตังนี้

1. บทบาทและหน้าที่ทางการศึกษา ห้องสมุดประชาซนเป็นแหล่งให้การศึกษานอกระบบโรงเรียน มีหน้าที่ให้การศึกษาแก่ประชานทั่วไป ทุกระตับการศึกษา

2 บทบาทและหน้าที่ทางวัฒนธรรม ห้องสมุดประขาชนเป็นแหล่งสะสมมรตกทางปัญญาขอมนุษย์ ถ่ายทอดเป็นวัฒนธรรมท้องถิ่นที่ ห้องสมุดตั้งอยู่

3. บทบาทและหน้าที่ทางสังคม ห้องสมุดประชาชนเป็นสถาบันสังคม ได้รับเงินอุดหนุนจากรัฐบาลและท้องถิ่นมาดำเนินกิจกรรม จึงมีหน้าที่แสวงหาข่าวสารข้อมูล ที่มีประโยชน์มาบริการประชาชน

4. ส่วนการให้บริการ ห้องสมุดประขาซนให้บริการภายในห้องสมุดและภายนอกห้องสมุด บริการที่สำคัญมี ดังนี้

1) บริการอ่าน เย็นบริการ เพื่อให้ใช้ได้ต้นคว้า หาความรู้กายในห้องสมุด จากวัสดุห้องสมุดทุกชนิด ตามความต้องการ และความสนใจของแต่ละคน โดยการอ่าน ดู และฟัง

2) บริการยืม - คืน คือ การอนุญาตให้ผู้ใช้ ที่เป็นสมาชิกของห้องสมุด ยืมวัสดุออกจากห้องสมุด ตามระเบียบการให้บริการยืม - คืน ที่ห้องสมุดตามกำหนดไว้

3) บริการหนังสืออ้างอิง

4) บริการเอกสารสน.ทศ หรือบริการตอบคำถามและช่วยคันคว้า มีทั้งบริการตอบคำถาม ทั่ว ๆ ไป และคำตมวิชาการที่ต้องใช้เวลาค้นคว้า

5) บริการให้ข้อมูลเกี่ยวกับอกสารการวิจัย หรือบรรณานุกรม ประกอบหลักสูตรการศึกษาพื้นฐานและการศึกษาอื่น ๆ

6 บริการสอนการใช้ห้องสมุด ฝึกปฏิบัติงานเกี่ยวกับการใช้ห้องสมุดแก่นักเรียนนักศึกษาและผู้สนใจทั่วไป

7 บริการสืบค้นสารนิเทศ คือ การสืบคันชัยมูก ข่าวสาร ข้อเท็จจริงต่าง ๆ อย่างละเอียดลึกซึ้ง โดยมุ่งเน้นให้ผู้ใช้ได้รับสารนิเสอย่างสะดวก ถูกต้อง รวดเร็ว ตามความต้องการโดยการสืบคันข้อมูลภายในห้องสมุด 

8 บริการห้องสมุดคลื่อนที่ (Motile Lbrary Senice) คือการจัดทำห้องสมุดเคลื่อนที่ไปให้บริการตามสถานที่ต่าง ๆ หรือทัองถิ่นห่างไกล ที่ประชาชนมาใช้ห้องสมุดไม่สะดวกเป็นการให้บริการภายนอกห้องสมุด

 

เรื่องที่ 4

กฏ กติกา เงื่อนไขต่าง ๆ ในการขอใช้บริการแหล่งเรียนรู้แหล่งเรียนรู้ต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นศูนย์การเรียนรู้ชุมชน หรือห้องสมุด เป็นหน่วยงานบริการที่เกี่ยวข้องกับผู้ใช้จำนวนมาก ตังนั้น เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่ผู้รับบริการ แหล่งเรียนรู้จึงต้องมีระเบียบ เพื่อให้ทุกคนปฏิบัติ อันจะทำให้เกิดความเสมอภาค ในขณะเตียวกัน ผู้รับบริการก็จะต้องมีมารยาทให้เกียรติแก่สถานที่ด้วย มารยาทในการใช้แหล่งเรียนรู้ จึงเป็นสิ่งจำเป็น ที่จะต้องได้รับความร่วมมือจากผู้เข้าใช้บริการ เพื่อให้บรรยากาศในแหล่งเรียนรู้มีความเรียบร้อย น่าเข้าใช้บริการ ระเบียบแตะมารยาทการใช้เหล่งเรียนรู้ หมายถึง ข้อบังคับให้ปฏิบัติ หรือข้อหึงปฏิบัติ ซึ่งเกิดจากจิตสำนึกที่ตี ในการปฏิบัติตนของผู้ใช้บริการ เพื่อความสงบ เรียบร้อย เมื่อเข้าใช้บริการ กฏกติกา การเข้าใช้บริการห้องสมุด มีข้อควรปฏิบัติ ดังนี้

1. สมัครเป็นสมาชิกห้องสมุดประชาชน โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย และนำบัตรประจำตัวไปด้วยทุกครั้ง

2. แต่งกายสุภาพเรียบร้อย

3. ไม่ควรคุยหรือส่งเสียงตังในห้องสมุด

4. ใช้ห้องสมุดเพื่อการศึกษา คันคว้าอย่างแท้จริง ห้ามใช้เพื่อการอื่น เช่นรับประทานอาหาร นอนหลับ หรือทำกิจกรรมกลุ่มโดยมได้รับอนุญาต เป็นตัน

5. ไม่ควรนำกระเป๋า หรือสัมภาระเข้าไปในห้องสมุด

6. ก่อนนำหนังสือออกจากห้องสมุด ต้องให้เจ้าหน้าที่ตรวจหลักฐานการยืมก่อน

7. หนังสือที่อ่าน หรือใช้แล้ว ให้นำไปเก็บบนชั้นพักหนังสือ ที่เตรียมไว้ให้

8. เมื่อลุกจากที่นั่งอ่านหนังสือ ควรเลื่อนเก้าอี้เก็บให้เรียบร้อยทุกครั้ง

 

เรื่องที่ 5

ทักษะการใช้ข้อมูลสารสนเทศจากห้องสมุดประชาชน

ห้องสมุดเป็นแหล่งรวบรวมความรู้ ทุกประเภท ทุกแขนง เป็นขุมทรัพย์แห่คุณค่ามหาศาล ผู้ที่ใช้ห้องสมุดเป็นประจำ จะเป็นคนที่มีความรอบรู้ ในเรื่องต่าง ๆกว้างไกลทันเหตุการณ์ ท้องสมุดยังช่วยปลูกฝังนิสัยรักการอ่าน เกิดทักษะในการเรียนรู้ด้วยคนเอง ทำให้เป็นบุคคลแห่งการเรียนรู้อย่างไรก็ตาม แม้ว่าจะใช้ห้องสมุดเป็นประจำ มีการสืบคันข้อมูลต่าง ๆ อยู่เสมอ ก็จะไม่ได้ประโยชน์อย่างเต็มที่ หากผู้สืบต้นไม่มีระบบจัดเก็บข้อมูล ไม่มีการนำข้อมูลเหล่านั้นมานำเสนอในรูปแบบ ที่เรียกกันว่า รายงานการเตรียมตัวก่อนไปห้องสมุด

ก่อนไปใช้บริการห้องสมุด ควรเตรียมตัว ดังนี้

1. วางแผนการใช้เวลาของตนเอง

3. เตรียมประเด็นความรู้ที่ต้องการ

2. เตรียมปากกา สมุดจดข้อมูล

4. เตรียมบัตรประชาชน บัตรสมาชิกห้องสมุดไปด้วย

การเรียนรู้ในห้องสมุด

การเรียนรู้ในห้องสมุด ควรปฏิบัติ ตังนี้

1. ปฏิบัติตนตามระเบียบของห้องสะมุด และมีมารยาทในการใช้ห้องสมุด

2 เลือกหนังสือที่ต้องการ หากไม่ทราบว่าอยู่ที่ใด ให้ถามบรรณารักษ์ หรือเจ้าหน้าที่ห้องสมุด

3. จดบันทึกความรู้ที่ได้

4. จดชื่อหนังสือ ชื่อผู้แต่งหนังสือ ปี พ.ศ. ที่พิมพ์ สถานที่พิมพ์ จำนวนหน้าเลขหน้าที่อ่าน เพื่อใช้อ้างอิงความรู้