บทที่ 6 วรรณคดีและวรรณกรรม

เรื่องที่ 1 ความหมาย คุณค่า และประโยชน์ของนิทาน นิทานพื้นบ้าน และวรรณกรรมท้องถิ่น 

1. ความหมาย คุณค่า และประโยชน์ของนิทาน

  1.1 นิทาน หมายถึง เรื่องที่เล่าสืบทอดกันมา ไม่มีการยืนยันว่าเป็นเรื่องจริง เช่น นิทานเด็กเลี้ยงแกะหรือเทวดากับคนตัดไม้ เป็นนิทานส่วนใหญ่ จะแฝงด้วยคติธรรม ซึ่งเป็นการสรุปสาระให้ผู้ฟังหรือผู้อ่านปฏิบัติตาม 

  1.2 คุณค่า

1.2.1 ใช้เป็นข้อคิดเตือนใจ เช่น ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว 

  1.2.2 เป็นมรดกของบรรพบุรุษที่เป็นเรื่องเล่าให้ฟังทั้งได้รับความรู้และความเพลิดเพลิน 

  1.2.3 ได้รับประโยชน์จากการเล่าและการฟังนิทานทั้งด้านภาษาและคติธรรม 

  1.3 ประโยชน์ของนิทาน

  1.3.1 ได้รับความรู้เพิ่มเติม 

  1.3.2 ได้รับความเพลิดเพลิน สนุกสนาน 

  1.3.3 ได้ข้อคิดเตือนใจนำไปใช้ประโยชน์  

2. ความหมาย คุณค่า และประโยชน์จากินทานพื้นบ้าน

  2.1 นิทานพื้นบ้าน หมายถึง เรื่องเล่าที่เล่าสืบทอดกันมา ส่วนใหญ่เนื้อหาจะเป็นลักษณะเฉพาะถิ่น โดยอ้างอิงจากสถานที่หรือบุคคลซึ่งเป็นที่รู้จักร่วมกันของคนในถิ่นั้นน ๆ เช่น นิทานพื้นบ้าน

ภาคกลาง เรื่องลูกกัตญ์ ูนิทานพื้นบ้านภาคใต้ เรื่องพิษงูเหลือม นิทานพื้นบ้านภาคเหนือเรื่องเชียงเหมี้ยงตำพระยา และนิทานพื้นบ้านภาคอีสาน เรื่อง ผาแดงนางไอ่ 

2.2 คุณค่า

  2.2.1 เป็นเรื่องเล่าที่เล่าสืบทอดกันมา ซึ่งแสดงให้เห็นถึงสิ่งแวดล้อม ชีวิตความเป็นอยู่ในสมัยก่อน 

  2.2.2 ถือเป็นมรดสำคัญที่บรรพบุรุษมอบให้แก่คน 

  2.2.3 ให้ข้อคิดเตือนใจที่จะนำไปใช้ประโยชน์ได้ 

  2.3 ประโยชน์ 

  2.3.1 ได้รับความรู้และความเพลิดเพลินจากการเล่า การอ่าน และการฟัง 

  2.3.2 ได้นำความรู้ไปใช้ประโยชน์  

  2.3.3 ใช้เผยแพร่ให้เยาวชนรุ่นหลังได้รู้ ได้เข้าใจนิทานพื้นบ้านของบรรพบุรุษ 

3. ความหมาย ความสำคัญ และประโยชน์จากวรรณกรรมท้องถิ่น 

  3.1 ความหมายวรรณกรรมท้องถิ่น เป็นเรื่องราวที่มีมานานในท้องถิ่น และมีตัวละครเป็นผู้นำเสนอเนื้อหาสาระของเรื่องราวนั้น เช่น เรื่องสาวเครือฟ้า หรือวังบัวบาน   เป็นต้น 

  3.2 คุณค่า

  3.2.1 แสดงถึงชีวิต ความเป็นอยู่ สังคม และวัฒนธรรมของท้องถิ่นั้นน 

  3.2.2 เป็นเรื่องที่ให้ข้อคิด ข้อเตือนใจ 

  3.2.3 เป็นมรดสำคัญที่มีคุณค่า 

3.3 ประโยชน์ 

  3.3.1 ได้ความรู้ ความเพลิดเพลิน 

  3.3.2 นำข้อคิด ข้อเตือนใจ และสรุปนำมาใช้ให้เป็นประโยชน์ต่อตนเอง

  3.3.3 เป็นความรู้ที่เผยแพร่ได้

เรื่องที่ 2 ความหมายของวรรณคดี และวรรณคดีที่น่าศึกษา

1. ความหมายของวรรณคดี 

วรรณคดีหมายถึง เรื่องแต่งที่ได้รับยกย่องว่าแต่งดี เป็นตัวอย่างด้านภาษา แสดงให้เห็นถึงวัฒนธรรมความเป็นอยู่ในยุคนั้น ๆ แต่งโดยกวีที่มีชื่อเสียง เช่น วรรณคดีเรื่อง ขุนช้างขุนแผน พระอภัยมณี และสังข์ทอง   เป็นต้น 

วรรณคดีที่แต่งดีมีลักษณะดังนี้   

  1. เนื้อเรื่องสนุกสนาน ให้ข้อคิด ข้อเตือนใจ ที่ไม่ล้าสมัย 

  2. ใช้ภาษาได้เพราะ และมีความหมายดี นำไปเป็นตัวอย่างของการแต่งคำประพันธุ์ได้ 

  3. ใช้ฉากและตัวละครบรรยายลักษณะนิสัย และให้ข้อคิดที่ผู้อ่านตีความโดยฉาก หรือสถานที่เหมาะสมกับเรื่อง 

  4. ได้รับการยกย่อง และนำไปเป็นเรื่องให้ศึกษาของนักเขียนและนักคิดได้ 

2. วรรณคดีที่น่าศึกษา

สำหรับระดับประถมศึกษานี้มีวรรณคดีที่แนะนำให้ศึกษา 3 เรื่อง คือสังข์ทองซึ่งเป็นกลอนบทละคร พระอภัยมณีเป็นกลอนนิทาน และขุนช้างขุนแผนนี้เป็นกลอนเสภา โดยขอให้นักศึกษา ค้นคว้าวรรณคดี 3 เรื่องและสรุปเป็นสาระสำคัญ ในหัวข้อต่อไปนี้ (อาจให้ผู้เรียนนำหัวข้อเหล่านี้แยกเขียนภายนอกโดยไม่ต้องเขียนลงในหนังสือนี้ได้)